Khám phá những giá trị nghệ thuật tạo hình trong tranh thờ Cao Lan

TS. Bùi Văn Khánh sinh ngày 25/6/1985, có chuyên môn trong lĩnh vực Lý luận và lịch sử mỹ thuật. Ngày 16/9/2023, tại Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, TS. Bùi Văn Khánh đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ với đề tài: “Nghệ thuật tạo hình tranh thờ của người Sán Chay (nhóm Cao Lan) ở tỉnh Tuyên Quang”.

Chúc mừng TS. Bùi Văn Khánh

Đây là công trình nghiên cứu chuyên sâu về một loại hình nghệ thuật dân gian gắn bó mật thiết với đời sống tín ngưỡng của cộng đồng người Cao Lan. Thông qua góc nhìn mỹ thuật học, luận án tập trung khảo sát, phân tích các yếu tố tạo hình, đặc điểm nghệ thuật và mối quan hệ giữa hình thức thể hiện với nội dung tín ngưỡng trong hệ thống tranh thờ của cộng đồng.

Điểm nổi bật của nghiên cứu là việc bổ sung tư liệu và cách tiếp cận mỹ thuật học đối với tranh thờ Cao Lan, góp phần nhận diện những đặc trưng nghệ thuật tạo hình riêng có của loại hình di sản này tại tỉnh Tuyên Quang. Công trình đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa ngôn ngữ tạo hình và các quan niệm tín ngưỡng, qua đó cho thấy tranh thờ không đơn thuần là sản phẩm hội họa dân gian mà còn là phương tiện biểu đạt đời sống tâm linh, thế giới quan và những giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng.

Bên cạnh việc nhận diện các đặc trưng nghệ thuật, luận án còn quan tâm đến sự biến đổi của nghệ thuật tranh thờ trong đời sống đương đại. Đây là vấn đề có ý nghĩa trong bối cảnh nhiều loại hình nghệ thuật dân gian đang chịu tác động của quá trình hiện đại hóa, biến đổi môi trường văn hóa và sự thay đổi trong thực hành tín ngưỡng của các cộng đồng dân tộc.

Thông qua nghiên cứu trường hợp người Cao Lan ở Tuyên Quang, công trình góp phần mở rộng phạm vi nghiên cứu mỹ thuật dân gian Việt Nam, bổ sung một trường hợp nghiên cứu chuyên biệt về nghệ thuật tạo hình của cộng đồng dân tộc thiểu số khu vực miền núi phía Bắc.

Góp phần bảo tồn di sản mỹ thuật dân gian của người Cao Lan

Không chỉ có giá trị về mặt lý luận, luận án của TS. Bùi Văn Khánh còn mang ý nghĩa thực tiễn trong công tác nhận diện, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa tại địa phương.

Kết quả khảo sát và phân tích tranh thờ góp phần bổ sung nguồn tư liệu khoa học về di sản mỹ thuật dân gian của người Cao Lan tại tỉnh Tuyên Quang; hỗ trợ việc nhận diện, phân loại, lưu trữ và nghiên cứu các bộ tranh thờ. Đây là cơ sở quan trọng để các cơ quan chuyên môn, nhà nghiên cứu và cộng đồng địa phương có thêm căn cứ trong quá trình triển khai các hoạt động bảo tồn, truyền dạy và phát huy giá trị di sản.

Đáng chú ý, nghiên cứu nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn tranh thờ phải gắn với chủ thể văn hóa và thực hành tín ngưỡng của chính cộng đồng. Bởi giá trị của tranh thờ không chỉ nằm ở hình thức nghệ thuật mà còn được tạo nên từ không gian văn hóa, ý nghĩa tâm linh và quá trình thực hành, lưu truyền trong đời sống cộng đồng người Cao Lan.

Những kết quả nghiên cứu cũng có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong đào tạo mỹ thuật, nghiên cứu văn hóa dân gian và xây dựng các hoạt động giáo dục, giới thiệu di sản văn hóa tại địa phương. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, về giá trị nghệ thuật và văn hóa của tranh thờ truyền thống.

Trong bối cảnh tỉnh Tuyên Quang đang chú trọng bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc gắn với phát triển du lịch và kinh tế - xã hội, những nghiên cứu chuyên sâu như công trình của TS. Bùi Văn Khánh có ý nghĩa thiết thực trong việc nhận diện các giá trị di sản, tạo cơ sở khoa học cho những định hướng bảo tồn phù hợp và bền vững.

Khẳng định năng lực nghiên cứu và đóng góp cho sự phát triển của Trường Đại học Tân Trào

Việc đạt học vị Tiến sĩ tại Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam là dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển chuyên môn và nghiên cứu khoa học của TS. Bùi Văn Khánh, đồng thời góp phần bổ sung nguồn nhân lực trình độ cao cho Trường Đại học Tân Trào.

Với nền tảng chuyên môn trong lĩnh vực Lý luận và lịch sử mỹ thuật, cùng những kết quả nghiên cứu chuyên sâu về nghệ thuật dân gian và di sản văn hóa tộc người, TS. Bùi Văn Khánh có thêm điều kiện đóng góp vào hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học, giáo dục thẩm mỹ và quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống.

Đặc biệt, hướng nghiên cứu gắn với di sản văn hóa của người Cao Lan tại Tuyên Quang thể hiện sự kết nối giữa hoạt động nghiên cứu khoa học với thực tiễn văn hóa địa phương. Đây cũng là một trong những hướng tiếp cận có ý nghĩa, góp phần phát huy thế mạnh nghiên cứu của đội ngũ giảng viên, tăng cường sự gắn kết giữa Nhà trường với cộng đồng và đóng góp tri thức khoa học phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Vinh danh những người thầy không ngừng chinh phục tri thức

Hướng tới kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 năm 2026, Trường Đại học Tân Trào tổ chức vinh danh 08 giảng viên đạt học vị Tiến sĩ trong năm 2026. Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, thể hiện sự ghi nhận, trân trọng của Nhà trường đối với những nỗ lực học tập, nghiên cứu và nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ nhà giáo.

Mỗi công trình tiến sĩ là một dấu ấn trí tuệ, thể hiện tinh thần nghiên cứu nghiêm túc, sự kiên trì theo đuổi tri thức và khát vọng đóng góp cho cộng đồng. Với TS. Bùi Văn Khánh, hành trình nghiên cứu về nghệ thuật tạo hình tranh thờ của người Cao Lan không chỉ góp phần bổ sung tri thức trong lĩnh vực mỹ thuật học mà còn mang theo trách nhiệm gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương Tuyên Quang.

Những thành quả ấy tiếp tục khẳng định định hướng của Trường Đại học Tân Trào trong xây dựng đội ngũ giảng viên có trình độ cao, phát triển nghiên cứu khoa học gắn với thực tiễn địa phương, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và khẳng định vị thế của Nhà trường trong hệ thống giáo dục đại học.

Trường Đại học Tân Trào – Phát triển tri thức, gìn giữ bản sắc văn hóa, lan tỏa những giá trị tốt đẹp vì cộng đồng.