ẢNH: HUFLIT

Cách kiểm tra bài trong thời AI

Tại Việt Nam, một nghiên cứu khảo sát 308 sinh viên ở 4 trường ĐH ở TP.HCM phát hiện rằng, sinh viên hiện nay có xu hướng quá phụ thuộc vào các công cụ AI vì sự tiện dụng và hiệu quả của nó. Các bạn dùng AI để hoàn thành bài tập, tạo ý tưởng hay chỉnh sửa câu từ. Khi chịu nhiều áp lực như hạn nộp bài tới gần hoặc thấy bạn bè có thành tích cao hơn, sinh viên cũng tìm đến AI như một cứu cánh.

Là tác giả của công trình nghiên cứu trên, tiến sĩ Trần Vũ Diễm Thúy, Trưởng bộ môn ngôn ngữ học ứng dụng khoa Ngoại ngữ, Trường ĐH Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM, thông tin thêm có nhiều yếu tố ảnh hưởng tới nhận thức về đạo đức AI của sinh viên, như tần suất và mức độ sử dụng AI; tư duy phản biện và năng lực số; thái độ của giảng viên, ảnh hưởng từ bạn bè và văn hóa lớp học...

"Quan trọng là nếu không có hình phạt rõ ràng hay cảnh báo cụ thể, sinh viên sẽ không có quy chuẩn để làm theo", cô Thúy nói. "Chính giảng viên nhiều khi cũng bối rối, không biết đâu là đúng, đâu là sai thì sao giúp sinh viên có định hướng đúng khi dùng AI được?", tiến sĩ Thúy nêu quan điểm.

Để ngăn sinh viên dựa dẫm vào AI, tiến sĩ Thúy đề xuất áp dụng cách kiểm tra "chống AI", chẳng hạn như trả bài miệng, làm dự án nhóm hoặc viết nhật ký phản tư (reflective journal). Bên cạnh đó, giảng viên cần dạy sinh viên về kiến thức AI và có các cuộc thảo luận cởi mở trong lớp học về việc dùng AI. Ở cấp quản lý, các tổ chức cần ban hành hướng dẫn như sổ tay, cẩm nang trong đó quy định cụ thể về cách dùng AI để sinh viên tuân thủ và làm theo.

Tiến sĩ Trần Vũ Diễm Thúy nhận định nhiều sinh viên ngày càng lệ thuộc vào AI, do đó vai trò của giảng viên và nhà trường trong bối cảnh này vô cùng quan trọng

Trao đổi với Thanh Niên bên lề sự kiện, cô Thúy nhận định các khung quy định về sử dụng AI trong giáo dục hiện chỉ mới dừng ở những bước sơ khai. Thực tế, nhiều thầy cô chỉ góp nhặt các cách làm "ở đây một chút, ở kia một chút" để về triển khai cho sinh viên của mình. Do đó, việc có một chính sách rõ ràng về AI từ phía lãnh đạo khoa nói riêng và trường ĐH nói chung là điều cấp thiết trong bối cảnh hiện nay.

Thầy cô kỳ vọng điều gì?

Ở khía cạnh đào tạo giáo viên, tiến sĩ Nguyễn Thúy Hồng Vân, Giám đốc INTESOL Vietnam - đơn vị chuyên đào tạo và cấp chứng chỉ giảng dạy tiếng Anh, nhận định nhu cầu của thầy cô với AI đang chuyển dịch. Từ muốn học cách dùng các công cụ AI, thầy cô nay kỳ vọng biết cách tư duy phản biện khi sử dụng AI. "Nếu chỉ đưa prompt (câu lệnh cho AI - PV), nhận phản hồi và đem nó vào việc dạy, chúng ta sẽ thành nô lệ của AI", cô Vân nói.

Theo tiến sĩ Vân, tương tự nhiều nước trên thế giới, Việt Nam cũng nên xây dựng các khung pháp lý, khung chương trình về AI trong giáo dục, quy định rõ cách giáo viên và người học sử dụng AI sao cho hiệu quả và có trách nhiệm, đạo đức. Đồng thời, chúng ta cũng cần đầu tư công nghệ để xây dựng những công cụ giúp nhận diện nội dung được tạo ra bởi AI, song song với việc phát triển AI.

Tuy nhiên, một thực tế khó khăn là tốc độ nở rộ, phát triển của AI "như một cơn lốc", khiến việc đào tạo giáo viên thích nghi với AI không phải là chuyện dễ dàng. Thực tế, các chương trình đào tạo hiện được triển khai ở đơn vị của cô Vân vẫn chưa gắn với câu chuyện AI, do đó bản thân nữ tiến sĩ đã phải đưa các nội dung liên quan tới AI vào phần thực hành để đáp ứng nhu cầu của giáo viên.

"Thời gian tới chắc chắn chúng tôi sẽ cập nhập khung chương trình nhất là ở mặt lý thuyết, như cách dùng AI, vấn đề đạo đức khi sử dụng AI và làm sao để người học không lạm dụng công cụ này", tiến sĩ Vân trả lời Thanh Niên.

Sau giai đoạn làm quen và học cách dùng AI, thầy cô hiện có nhu cầu cao hơn đối với công cụ này, theo tiến sĩ Nguyễn Thúy Hồng Vân

Cô Mihaela Dascalu, chuyên gia đào tạo giáo viên quốc tế và hiện là giảng viên cao cấp tại INTESOL Worldwide có trụ sở ở Anh, chia sẻ thêm ở sự kiện rằng AI có thể cung cấp một không gian riêng tư để giáo viên thực hành phản tư một cách trung thực và không sợ bị chỉ trích. AI cũng có thể đưa ra những phân tích về những "điểm mù" mà giáo viên bỏ qua như mức độ tham gia của học sinh, thời lượng giáo viên giảng bài..., từ đó giúp cải thiện phương pháp sư phạm.