Nghiên cứu chuyên sâu về tác nhân gây bệnh trên cây có múi

Ngày 11/12/2024, tại Trường Đại học Tổng hợp Hữu nghị các dân tộc Nga mang tên Patrice Lumumba (RUDN), Trần Văn Quang được ghi nhận đạt học vị Tiến sĩ trong lĩnh vực Khoa học nông nghiệp với luận án mang tên “Nhận dạng và kiểm soát sinh học Phytophthora trên cây có múi tại khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam”.

Công trình tập trung nghiên cứu các loài thuộc chi Phytophthora – nhóm tác nhân gây bệnh nguy hiểm đối với nhiều loại cây trồng, trong đó có cây có múi. Xuất phát từ yêu cầu bảo vệ sức khỏe cây trồng, hạn chế thiệt hại trong sản xuất và tìm kiếm giải pháp phòng trừ bền vững, luận án đã triển khai nghiên cứu theo hai hướng chính: nhận dạng, đánh giá đặc điểm sinh học của các chủng Phytophthora phân lập được và tìm kiếm các chủng vi khuẩn có khả năng kiểm soát sinh học đối với những tác nhân gây bệnh này.

Chúc mừng TS. Trần Văn Quang

Bổ sung những phát hiện mới về sự phân bố và đặc điểm của Phytophthora

Một trong những đóng góp nổi bật của luận án là thu thập, bổ sung dữ liệu về sự phân bố của các loài thuộc chi Phytophthora tại khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam. Nghiên cứu đã xác định sự khác biệt giữa các chủng phân lập về đặc điểm hình thái, mức độ mẫn cảm với thuốc trừ nấm và khả năng gây bệnh, qua đó cung cấp thêm cơ sở khoa học cho việc nhận diện và đánh giá mức độ nguy hại của các tác nhân gây bệnh trên cây có múi.

Đặc biệt, nghiên cứu lần đầu tiên ghi nhận sự hiện diện của hai loài Phytophthora parvispora và Pythium deliense tại Việt Nam; đồng thời phát hiện loài Phytophthora mekongensis lần đầu tiên tại khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam. Những phát hiện này có ý nghĩa trong việc bổ sung dữ liệu về đa dạng sinh học của nhóm vi sinh vật gây bệnh thực vật, mở rộng hiểu biết về thành phần loài và sự phân bố của các tác nhân gây bệnh trên cây có múi ở nước ta.

Mở ra hướng kiểm soát sinh học bằng vi khuẩn có ích

Không chỉ tập trung nhận dạng tác nhân gây bệnh, luận án còn tạo dấu ấn với những kết quả nghiên cứu về khả năng kiểm soát sinh học của vi khuẩn Bacillus pumilus. Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp cần giảm phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học, hướng tới các giải pháp quản lý dịch bệnh an toàn và thân thiện hơn với môi trường.

Nghiên cứu lần đầu tiên chứng minh các chủng vi khuẩn Bacillus pumilus gồm VN-H5, VN-H8, VN-F8 và VN-K13 có khả năng ức chế sự sinh trưởng của năm loài thuộc chi Phytophthora gây hại nghiêm trọng trên cây có múi tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, luận án đã xác định khả năng sinh tổng hợp nhiều hợp chất và enzyme có liên quan đến hoạt tính sinh học của các chủng vi khuẩn này, bao gồm các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs), amoniac (NH₃), axit indole-3-acetic (IAA) cùng các enzyme ngoại bào như protease, phosphatase, catalase, chitinase và cellulase. Đây là những yếu tố góp phần lý giải tiềm năng đối kháng vi sinh vật gây bệnh và hỗ trợ sinh trưởng cây trồng của các chủng Bacillus pumilus được nghiên cứu.

Đáng chú ý, nghiên cứu còn xác định được các gen liên quan đến quá trình sinh tổng hợp một số chất kháng sinh như iturin, subtilin, bacilysin và bacillomycin ở các chủng Bacillus pumilus. Đặc biệt, hai chủng VN-K13 và VN-F8 được phát hiện mang gen liên quan đến quá trình sinh tổng hợp bacillomycin D. Kết quả này bổ sung thêm bằng chứng ở cấp độ di truyền về tiềm năng kiểm soát sinh học của các chủng vi khuẩn được phân lập.

Hướng tới giải pháp canh tác nông nghiệp an toàn và bền vững

Giá trị thực tiễn của luận án tiếp tục được thể hiện qua kết quả thí nghiệm in vivo, chứng minh chủng Bacillus pumilus VN-K13 có khả năng thúc đẩy sinh trưởng của cây có múi, thể hiện qua sự gia tăng sinh khối thân và rễ so với nhóm đối chứng.

Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần làm sáng tỏ vai trò của vi khuẩn có ích trong kiểm soát tác nhân gây bệnh mà còn gợi mở tiềm năng phát triển các chế phẩm sinh học phục vụ sản xuất cây có múi. Việc kết hợp nhận dạng chính xác tác nhân gây bệnh với khai thác các chủng vi sinh vật đối kháng có thể tạo cơ sở khoa học cho những giải pháp quản lý dịch bệnh tổng hợp, góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực của thuốc bảo vệ thực vật hóa học và nâng cao tính bền vững trong sản xuất nông nghiệp.

Với những kết quả đạt được, công trình của TS. Trần Văn Quang có ý nghĩa cả về phương diện khoa học cơ bản và định hướng ứng dụng. Nghiên cứu bổ sung dữ liệu về các loài vi sinh vật gây bệnh trên cây có múi tại Việt Nam, đồng thời cung cấp cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, tuyển chọn và phát triển các chủng vi khuẩn có ích phục vụ bảo vệ cây trồng.

Khẳng định năng lực nghiên cứu khoa học, đóng góp cho sự phát triển của Nhà trường

Đối với Trường Đại học Tân Trào, phát triển đội ngũ giảng viên có trình độ chuyên môn cao, năng lực nghiên cứu khoa học và khả năng tiếp cận các thành tựu khoa học công nghệ hiện đại là một trong những định hướng quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Những công trình nghiên cứu có giá trị khoa học và thực tiễn như luận án của TS. Trần Văn Quang góp phần bổ sung nguồn tri thức chuyên môn, thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và mở rộng khả năng kết nối giữa khoa học với yêu cầu phát triển nông nghiệp tại địa phương và khu vực.

Nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2026, việc giới thiệu và tôn vinh các giảng viên đạt học vị Tiến sĩ là sự ghi nhận đối với quá trình học tập, nghiên cứu và nỗ lực nâng cao trình độ chuyên môn. Đồng thời, hoạt động góp phần lan tỏa tinh thần đam mê khoa học, đổi mới sáng tạo và trách nhiệm ứng dụng tri thức vào thực tiễn trong đội ngũ cán bộ, giảng viên Trường Đại học Tân Trào.